Serce człowieka pracuje nieprzerwanie przez całe życie, pompując krew i dostarczając tlen do wszystkich komórek ciała. U zdrowej osoby jego rytm jest regularny i dostosowuje się do aktualnych potrzeb organizmu. Z wiekiem jednak układ krążenia ulega naturalnym zmianom, które mogą prowadzić do różnego rodzaju zaburzeń pracy serca. Jednym z najczęściej spotykanych problemów kardiologicznych u osób starszych jest arytmia serca. Jak ona się objawia, jakie są jej przyczyny i z czym powinna liczyć się opiekunka chorej osoby – tego wszystkiego dowiesz się już za chwilę.
Rodzaje zaburzeń rytmu serca
Zaburzenia rytmu serca to szeroka grupa schorzeń określanych wspólną nazwą arytmii. Obejmują one wszystkie sytuacje, w których serce bije zbyt szybko, zbyt wolno lub nieregularnie. Do najczęściej występujących zaburzeń rytmu serca należą:
- tachykardia, czyli przyspieszone bicie serca,
- bradykardia oznaczająca zbyt wolną pracę serca,
- migotanie przedsionków,
- trzepotanie przedsionków,
- dodatkowe pobudzenia serca,
- blokady przewodzenia impulsów elektrycznych w sercu.
W praktyce terminu „arytmia” często używa się jako ogólnego określenia wszystkich zaburzeń rytmu serca. Można więc powiedzieć, że arytmia jest pojęciem nadrzędnym obejmującym różne nieprawidłowości w pracy serca. Jest to też stan, w którym rytm pracy najważniejszego organu w ciele zostaje zaburzony, a impulsy elektryczne odpowiedzialne za skurcze mięśnia sercowego są przekazywane w sposób nieprawidłowy. W efekcie serce może bić zbyt szybko, zbyt wolno albo w nieregularnych odstępach czasu. Czasami arytmia serca jest krótkotrwała i nie stanowi poważnego zagrożenia, jednak w wielu przypadkach może świadczyć o rozwijającej się chorobie. U osób starszych arytmia bywa objawem choroby niedokrwiennej serca, niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego czy zmian zwyrodnieniowych w obrębie układu przewodzącego serca.
Dlaczego arytmia serca najczęściej dotyka seniorów?
Wraz z wiekiem organizm człowieka ulega wielu zmianom. Mięsień sercowy stopniowo traci swoją elastyczność, a naczynia krwionośne stają się mniej sprężyste. Dodatkowo dochodzi do zmian w układzie przewodzącym serca, który odpowiada za generowanie i przekazywanie impulsów elektrycznych. W starszym wieku częściej pojawiają się także choroby przewlekłe, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca czy miażdżyca, które zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca. Seniorzy często przyjmują również wiele leków jednocześnie, co również może wpływać na pracę serca i sprzyjać pojawianiu się arytmii.
Przyczyn arytmii u seniorów może być wiele. Do najczęstszych należą choroby serca, takie jak choroba wieńcowa, zawał serca w przeszłości, niewydolność serca czy wady zastawkowe. Arytmia może pojawić się także w wyniku zaburzeń elektrolitowych, zwłaszcza niedoboru potasu lub magnezu w organizmie. Częstym powodem są również choroby tarczycy, szczególnie nadczynność tego gruczołu. Na rytm serca wpływają także stres, silne emocje, nadmierne spożycie kofeiny, alkoholu czy nikotyny. U osób starszych arytmia serca bywa również skutkiem odwodnienia, infekcji lub powikłań po przebytych chorobach.
Nieleczona arytmia serca może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Jednym z najgroźniejszych jest udar mózgu, szczególnie w przypadku migotania przedsionków. Nieregularna praca serca sprzyja bowiem powstawaniu zakrzepów, które mogą przedostać się do naczyń mózgowych. Arytmia może też być przyczyną niewydolności serca, pogorszenia wydolności organizmu oraz częstych omdleń.
Objawy arytmii – pierwsze i kolejne sygnały ostrzegawcze
Arytmia może uwidaczniać się powoli i stopniowo, a jej objawy bywają różne. Pierwszy jej sygnał to uczucie nierównego bicia serca, tzw. kołatanie serca. Podopieczny czuje, jakby jego serce nagle przyspieszało, zatrzymywało się na moment czy „przeskakiwało”. Z czasem mogą pojawić się inne objawy, takie jak zawroty głowy, osłabienie, duszność, uczucie zmęczenia czy ucisk w klatce piersiowej. W niektórych przypadkach arytmia serca może prowadzić do omdleń lub krótkotrwałej utraty przytomności. Warto jednak wiedzieć, że objawy potrafią być bardzo niewielkie i często jedynym symptomem choroby jest ogólne pogorszenie samopoczucia. Tutaj zaczyna się nieoceniona rola opiekunki – czyli Twoja. Uważnie obserwuj zachowanie oraz samopoczucie seniora. Czy skarży się na uczucie kołatania serca, zmęczenie albo zawroty głowy? A może ostatnio musi częściej odpoczywać, unika nawet niewielkiego wysiłku i narzeka na brak energii? Problemy z sercem widać także na twarzy: bladość skóry lub nadmierna potliwość to sygnały, których nie można lekceważyć. Warto zwrócić uwagę również na zmiany w zachowaniu, takie jak dezorientacja czy nagłe pogorszenie koncentracji – mogą wskazywać na chwilowe niedotlenienie mózgu.
Arytmia serca: leczenie i profilaktyka
Leczenie arytmii zależy przede wszystkim od jej przyczyny oraz rodzaju zaburzenia rytmu serca. W wielu przypadkach stosuje się leczenie farmakologiczne, które polega na przyjmowaniu leków regulujących rytm serca lub zapobiegających powstawaniu zakrzepów. Niekiedy trzeba jednak zastosować specjalistyczne metody leczenia. Lekarze zalecają wtedy kardiowersję elektryczną, ablację czy wszczepienie rozrusznika serca. Ważnym elementem terapii jest także leczenie chorób współistniejących oraz zmiana stylu życia. Pacjent powinien ograniczyć stres, zdrowo się odżywiać i podejmować umiarkowaną aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości.
Jak przeciwdziałać arytmii u seniora? Podstawą jest zdrowy styl życia oraz regularne kontrole lekarskie i EKG. Dbaj o to, by podopieczny jadł pełnowartościowe posiłki bogate w warzywa i owoce, a także w produkty zawierające potas oraz magnez. Kluczowe jest unikanie nadmiernego stresu, ograniczenie spożycia alkoholu i kofeiny oraz dbanie o jakość snu. Regularnie przypominaj seniorowi o zażywaniu leków, a na co dzień obserwuj go uważnie i reaguj na każdy niepokojący objaw.
Arytmia serca u osób starszych jest często spotykanym problemem, ale dzięki odpowiedniej opiece i leczeniu można skutecznie kontrolować jej przebieg. Główną rolę gra tu świadomość opiekunki oraz rodziny seniora. Regularne kontrole lekarskie, właściwa profilaktyka oraz dbanie o chorego na co dzień mogą znacząco poprawić jakość jego życia.