Praca opiekunki osób starszych w Niemczech wiąże się nie tylko z odpowiedzialnością za zdrowie i bezpieczeństwo podopiecznego, ale też z codziennym życiem w nowym kraju. Jednym z aspektów, który często budzi ciekawość (i czasem niepokój), jest wyżywienie. Czy opiekunka seniora musi jeść to samo, co on? Czy może gotować „po swojemu”? Co je się w typowym niemieckim domu? Jak poradzić sobie z dietą eliminacyjną lub alergiami, będąc za granicą? Oto przewodnik po niemieckim stole — z perspektywy opiekunki.
Wyżywienie a forma pracy w opiece w Niemczech
Zacznijmy od tego, że opiekunka seniora może pracować w Niemczech na różnych zasadach:
- Zamieszkanie u seniora (tzw. „sztela 24h”) – najpopularniejszy model, w którym opiekunka mieszka w domu podopiecznego i ma zapewnione zakwaterowanie oraz wyżywienie.
- Praca godzinowa (tzw. „dochodząca”) – rzadziej spotykana wśród opiekunek z Polski. W tym przypadku opiekunka pracuje kilka godzin dziennie i wraca do siebie, więc nie ma zagwarantowanych posiłków.
- Kontrakty prywatne lub przez agencję – zasady żywienia mogą się nieco różnić w zależności od umowy. W większości kontraktów agencyjnych jedzenie jest wliczone w pobyt, choć czasami pojawiają się ograniczenia.
Najczęściej rodzina podopiecznego bierze na siebie koszty wyżywienia opiekunki. Nie jest to jednak regułą, dlatego zanim zdecydujesz się na podjęcie pracy, dokładnie przeczytaj warunki zatrudnienia. Zdarzają się sytuacje, w których rodzina oczekuje, że opiekunka sama zrobi zakupy spożywcze dla siebie (i zapewnia na nie pieniądze) lub przygotuje jedzenie oddzielnie.
Co Niemcy jedzą na co dzień?
Kuchnia niemiecka różni się od polskiej, choć niektóre dania mogą wydawać się znajome. Oto, co najczęściej można spotkać na stole u naszych zachodnich sąsiadów:
Śniadanie (Frühstück):
- chleb, bułki (Brötchen), masło, sery, wędliny,
- dżemy, miód, jajka na twardo, płatki z mlekiem,
- obowiązkowo kawa — często z ekspresu.
Obiad (Mittagessen):
To główny posiłek dnia, na który zwyczajowo podaje się mięso. Na stole królują:
- sznycel, kiełbasy (np. bratwurst), pieczeń,
- ziemniaki w różnych postaciach (puree, gotowane, kluski),
- kapusta kiszona, marchewka z groszkiem, buraki, kalafior,
- zupy nie są codziennością, Niemcy podają je rzadziej niż w Polsce, często tylko jako przystawkę.
Kolacja (Abendessen):
Bardziej przypomina polskie śniadanie niż typową kolację. Serwuje się na nią chleb z dodatkami, sałatki, sery, jogurty, a więc dania na zimno.
Niemcy rzadko gotują zupy na co dzień, nie przywiązują też tak dużej wagi do obiadu „z dwóch dań”. Ich jedzenie jest proste i praktyczne. W kuchni niemieckiej używa się dużo pieczywa, produktów mlecznych, przetworzonych wędlin, a także mniej przypraw niż w kuchni polskiej. Rzadziej można spotkać pikantne potrawy. W niemieckich domach trudno też o śmietanę, kasze czy tradycyjne kiszonki, choć wyjątkiem jest kiszona kapusta. Dużą rolę odgrywają za to sery i pieczywo. Warto też wspomnieć o nawykach żywieniowych Niemców. Jedzą oni mniejsze porcje, ale częściej; lubią regularne, proste posiłki.
Jakie problemy może napotkać opiekunka seniora?
Kwestia jedzenia na szteli może być źródłem wielu nieporozumień. I nie chodzi tu tylko o sposób przygotowywania posiłków czy robienie zakupów spożywczych. Problemem może być na przykład sytuacja, w której opiekunka ma specjalne potrzeby żywieniowe. Jest wegetarianką lub weganką, ma cukrzycę, alergię na gluten bądź białko. Jak sobie z tym poradzić? Przede wszystkim otwarcie porozmawiać z rodziną i agencją. Jeszcze przed wyjazdem dokładnie zaznacz i opisz wszelkie ograniczenia dietetyczne, jakie masz. Agencja powinna to uwzględnić – to jej obowiązek. Natomiast po przyjeździe na miejsce zlecenia od razu uprzedź rodzinę o swojej diecie. Zaproponuj, że możesz przygotowywać sobie osobne posiłki. Spokojnie znajdziesz potrzebne produkty w sklepach. Lidl, Aldi czy Edeka mają szeroką ofertę dla wegan i alergików.
Isttnieją jednak sytuacje, w których trudno jest zareagować właściwie. Ty, jako opiekunka seniora, poinformowałaś rodzinę o swoich potrzebach, natomiast im trudno to zaakceptować. Co się może wydarzyć?
- Senior nie akceptuje „innego” jedzenia. Starsze osoby bywają nieufne, widząc, że opiekunka gotuje inaczej, niż są przyzwyczajeni. Mogą nie akceptować dań bez mięsa albo używania oleju zamiast smalcu.
Co możesz zrobić? Zaproponuj wspólne gotowanie, ale przygotuj oddzielną porcję dla siebie. Wytłumacz, że pewnych rzeczy nie jadasz z powodów zdrowotnych albo światopoglądowych.
- Rodzina oczekuje, że opiekunka będzie jadła z seniorem, ale gotuje tylko pod jego potrzeby. Zdarza się to zwłaszcza wtedy, gdy podopieczny je zblendowane albo bardzo tłuste potrawy.
Co zrobić w takiej sytuacji? Warto zapytać o możliwość przygotowywania dla siebie prostych potraw z tych samych składników (zamiast puree z masłem – ziemniaki z olejem). Zazwyczaj rodziny są otwarte na kompromis.
- Brak osobnego budżetu na jedzenie opiekunki. Jeśli opiekunka ze względu na alergię musi kupować sobie osobne produkty, pojawia się pytanie: kto za to zapłaci?
Co możesz zrobić: jeszcze przed wyjazdem omów tę kwestię z agencją. Warto spisać ustalenia na piśmie lub delikatnie negocjować z rodziną już na miejscu. Niektórzy niemieccy pracodawcy godzą się na niewielki, dodatkowy budżet na wyżywienie.
Dobre praktyki, które opiekunka seniora powinna znać
Zastanawiasz się, jak uniknąć nieporozumień w kwestii wyżywienia? Po pierwsze, zrób listę produktów, których nie możesz lub nie chcesz jeść (koniecznie po niemiecku). Miej też ze sobą podstawowe przyprawy albo produkty „na start”. Gotując dla siebie, urozmaicaj posiłki – Niemcy lubią rutynę, ale Ty nie musisz. Nie obawiaj się też gotować po swojemu. Być może senior, widząc Twoje dania, sam zechce ich spróbować? A będąc w sklepie, pytaj o odpowiednie zamienniki produktów. W większości marketów obsługa chętnie pomaga i doradza podczas zakupów.
Wyżywienie na szteli w Niemczech to temat, który może wydawać się trudny, a niekiedy nawet kontrowersyjny. Jednak przy odrobinie dobrej woli, elastyczności i chęci komunikacji można się spokojnie porozumieć. Nasi zachodni sąsiedzi jedzą inaczej, niż my. Niechętnie sięgają po zupy, kasze czy produkty pełnoziarniste, preferując chleb i szybkie dania jednogarnkowe. Mimo wszystko niemiecka kuchnia jest otwarta na różnorodność, a w sklepach można znaleźć szeroki wybór produktów dietetycznych. Opiekunka seniora powinna jedynie pamiętać, że ma prawo odżywiać się zgodnie ze swoimi potrzebami. Jeśli rodzina nie chce współpracować, warto porozmawiać o tym z koordynatorem – i z nimi samymi. Spokojny dialog, jasno postawione granice i wzajemny szacunek to klucz do tego, by przy stole, nawet obcym, poczuć się jak u siebie.