Niedobory witamin w diecie seniora

Opiekując się osobą starszą, nie tylko wspierasz ją w codziennych czynnościach, ale również troszczysz się o jej zdrowie – w tym o prawidłowe odżywianie. Niestety, jednym z częstych problemów u seniorów jest hipowitaminoza, czyli niedobory witamin w organizmie. Jeżeli ten stan trwa długo, może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych, osłabienia, a nawet pogorszenia funkcji poznawczych. Jak tego uniknąć? Które witaminy są szczególnie ważne dla seniora i jak je dostarczać? Kiedy potrzebna jest suplementacja? Oto kilka wskazówek dla opiekunów osób starszych.

Hipowitaminoza – dlaczego jest tak groźna w podeszłym wieku?

Hipowitaminoza to niedobory witamin w organizmie – zwykle jednej lub kilku. Dochodzi do niej na skutek przewlekłych chorób, restrykcyjnej diety czy awersji do jedzenia. U osób starszych ryzyko hipowitaminozy jest większe z kilku powodów. Pierwszy to zmniejszony apetyt i gorsze wchłanianie składników. Wraz z wiekiem układ pokarmowy seniora przyswaja mniej składników odżywczych, także witamin. Innym powodem są choroby przewlekłe. Cukrzyca, nadciśnienie czy choroby serca często wpływają na metabolizm. Za chorobami idzie także przyjmowanie (niekiedy wieku) lekarstw. A warto wiedzieć, że niektóre z nich obniżają poziom witamin w organizmie; na przykład inhibitory pompy protonowej zmniejszają wchłanianie witaminy B12. Należy też wspomnieć o ograniczonej ekspozycji na słońce. Osoby starsze niechętnie wychodzą z domu, co skutkuje niedoborem witaminy D. I wreszcie – monotonna dieta. W Niemczech wielu seniorów hołduje niezdrowym przyzwyczajeniom kulinarnym. Na ich stołach królują tłuste mięsa, kiełbasy albo białe pieczywo, a warzywa czy owoce są rzadkością.

Najczęstsze niedobory witamin u osób starszych

Witaminy z grupy B:

• Witamina B1 – inaczej zwana tiaminą, odpowiada za prawidłową pracę układów: nerwowego i pokarmowego, a także za właściwe działanie mięśni i serca. Można ją znaleźć w pełnowartościowych produktach zbożowych, w mięsie, orzechach, roślinach strączkowych i warzywach liściastych. W przypadku niedoboru u seniora mogą wystąpić: osłabienie i drżenie mięśni, brak apetytu, zaburzenia pamięci i koncentracji. W dalszej perspektywie może dojść do chorób stawów, niewydolności serca i krążenia.
• Witamina B2 – czyli ryboflawina. To ona pobudza układ immunologiczny do działania, pracuje nad regeneracją skóry i syntezą hemoglobiny. Niedobór witaminy B2 objawia się stanami zapalnymi w obrębie skóry, oczu i błon śluzowych. W kącikach ust pojawiają się zajady, seniorowi zaczynają wypadać włosy. Obserwuje się też obniżenie sprawności umysłowej. Jak dostarczyć tę witaminę do organizmu? Z pomocą nabiału, mięsa, ryb, pełnoziarnistych produktów i warzyw liściastych.
• Witamina B3 – witamina PP lub niacyna. Niedobory skutkują wystąpieniem choroby zwanej pelagrą. Jej objawy to stany zapalne skóry, bezsenność, spowolnienie reakcji, osłabienie, biegunka, a nawet agresja. Warto wiedzieć, że duże ilości cukru powodują zanik witaminy B3. Do jej uzupełnienia w organizmie potrzebne są: nabiał, mięso drobiowe i ryby, orzechy, drożdże, produkty pełnoziarniste, ziemniaki.
• Witamina B5 – zwana kwasem pantotenowym, odpowiada za łagodzenie stanów zapalnych, zapewnia zdrowe włosy i młody wygląd. Niedobory witamin objawiają się tutaj zaburzeniami czucia, problemami ze snem, ogólnym zmęczeniem, uszkodzeniem nadnerczy, sztywnością stawów. Produkty, w których skrywa się witamina B5, to mleko, żółtka jaj, mięso, brokuły, pomidory, rośliny strączkowe.
• Witamina B6 – w dużej mierze wpływa na produkcję krwi w organizmie oraz na właściwą pracę komórek nerwowych. Jej brak może skutkować chorobami układu nerwowego, nawet drgawkami i padaczką. Inne objawy to stany zapalne skóry, anemia, zaburzenia trawienia, rozdrażnienie oraz stany depresyjne. Aby temu zapobiec, należy jeść ziarna zbóż, nabiał, banany, drób, ryby, fasolę.
• Witamina B7 – odpowiada za zdrowie włosów, skóry i kości. Jej źródłem jest chociażby czekolada, a także pomidory, wątróbka, żółtka jaj, otręby, groch. Niedobór skutkuje wypadaniem włosów, bólem mięśni i chorobami skórnymi.
• Witamina B9 – inaczej kwas foliowy. Często zaleca się jej suplementację kobietom w ciąży, ale nie tylko im jest potrzebna. Odpowiada bowiem za prawidłową pracę układu nerwowego, za produkcję endorfin i zwiększanie odporności organizmu. Jej niedobór prowadzi do zaburzeń trawienia, anemii, chorób układu pokarmowego i układu krążenia.
• Witamina B12 – ta witamina jest dla seniorów bardzo istotna. Niedobory mogą prowadzić do uszkodzenia układu nerwowego czy nawet do anemii złośliwej. Witaminę B12 znajdziemy w mięsie, nabiale i rybach.

Inne witaminy potrzebne seniorom:

• Witamina A – inaczej retinol, klucz do zdrowej skóry, oczu i kości. Jest ważnym przeciwutleniaczem, którego niedobór może znacznie odbić się na zdrowiu. Brak witaminy A w organizmie skutkuje poważnymi chorobami oczu i infekcjami. Aby się przed nimi uchronić, należy jeść warzywa i owoce takie jak marchew, papryka, pomidory, dynia. Jej źródłem jest też masło i pełnowartościowy nabiał.
• Witamina C – czyli kwas askorbinowy. Lekarze zalecają jej suplementacje zwłaszcza w okresie sezonowych infekcji. Wzmacnia układ odpornościowy, dba o dziąsła i zęby, ułatwia gojenie ran. Niedobory witamin skutkują tutaj podatnością na infekcje, bólami stawów, pękaniem naczyń krwionośnych czy nawet szkorbutem. Uchronisz przed nimi podopiecznego, podając mu cytrusy, paprykę, kiwi, czarną porzeczkę, truskawki, warzywa kapustne.
• Witamina D – jedyna, której nie można w pełni dostarczyć razem z pożywieniem. Wytwarza się w organizmie na skutek działania słońca na skórze. To ona wraz z wapniem bierze udział w budowie kości, zębów i mięśni. Jej niedobór prowadzi do osłabienia mięśni, wypadania zębów czy osteoporozy. W pewnym stopniu jest obecna w tranie, pełnym mleku, żółtkach jaj, maśle i olejach roślinnych.
• Witamina E – istotna szczególnie dla kobiet. Jej niedobory mogą wywołać zaburzenia w układzie rozrodczym, uszkodzenia nerwów, choroby skóry czy ciągłe uczucie zmęczenia. Tak samo, jak witamina A, jest silnym przeciwutleniaczem. Oprócz tego mobilizuje mięśnie i układ krążenia do pracy. Znajdziemy ją w warzywach: pomidorach, szpinaku, brokułach, papryce. Oprócz tego jest obecna w oleju słonecznikowym, orzechach, nasionach zbóż, rybach i mleku.
• Witamina K – odpowiada za prawidłowy przebieg procesów krzepnięcia krwi i metabolizmu kości. Objawami niedoborów są na przykład: trudności w gojeniu ran, krwawienia, zaburzenia pracy jelit. Witamina K jest obecna w pomidorach, truskawkach, warzywach liściastych, strączkach i oleju sojowym.

Niedobory witamin u seniora: suplementacja czy dieta?

Choć suplementy są łatwo dostępne w niemieckich aptekach i drogeriach, nie należy ich kupować na własną rękę – nawet dla podopiecznego. Osoby starsze często zażywają dużą ilość leków, a suplementy mogą wpływać na działanie niektórych z nich. Na dodatek łatwo je przedawkować – nadmiar witaminy A i D bywa nawet toksyczny. Zanim więc wybierzesz się do apteki po suplement dla seniora, porozmawiaj z jego lekarzem. Specjalista zleci badania krwi, aby przekonać się, czy podopieczny rzeczywiście ma niedobory. Warto również zastanowić się, jaka forma podania preparatu będzie najlepsza. Seniorom z reguły łatwiej jest przyjmować witaminy w formie kapsułek lub kropli niż w dużych tabletkach.

Bezpiecznym i polecanym sposobem na dostarczenie podopiecznemu witamin jest dieta. Powinna być urozmaicona, bogata w błonnik, warzywa i owoce, z odpowiednią ilością białka. Idealne będzie chude mięso, ryby, nabiał i rośliny strączkowe. Owoce i warzywa podawaj świeże albo gotowane na parze. Warto też stopniowo rezygnować z niezdrowych produktów, do których senior jest przyzwyczajony. Kiełbasę zastąp chudą wędliną, smażoną wieprzowinę – pieczonym filetem z indyka, a białe bułki pełnoziarnistymi.

Niedobory witamin to realne zagrożenie dla seniora, szczególnie gdy na co dzień ma ograniczoną aktywność i monotonną dietę. Opiekunka pracująca w Niemczech powinna zwracać uwagę na jadłospis, proponować zdrowe zamienniki i współpracować z lekarzem w kwestii suplementacji. Zbilansowana dieta i świadome wybory żywieniowe mogą znacząco poprawić jakość życia podopiecznego.