Anemia u seniora bywa mylona ze „zwykłym starzeniem się”. Osoba starsza szybciej się męczy, częściej odpoczywa, skarży się na zawroty głowy albo kołatanie serca. Łatwo wtedy uznać, że to naturalny etap życia, zwłaszcza jeśli objawy narastają powoli. To błąd. Niedokrwistość nie jest chwilową niedyspozycją, którą można przeczekać. U osoby starszej może szybko pogarszać sprawność, nasilać choroby przewlekłe i zwiększać ryzyko groźnych powikłań. Chcesz dowiedzieć się, czym grozi nieleczona anemia i jak zapobiegać jej następstwom? Przeczytaj poniższy artykuł.
Anemia: czym jest i jak się ją rozpoznaje
Anemia, inaczej zwana niedokrwistością, polega na zbyt niskiej zdolności krwi do transportu tlenu do tkanek. Najczęściej wiąże się ona ze zbyt niskim stężeniem hemoglobiny, czyli białka znajdującego się w czerwonych krwinkach. Hemoglobina ma za zadanie pobierać tlen w płucach i dostarczać go do narządów. Gdy jest jej za mało, organizm zaczyna funkcjonować w trybie niedotlenienia. Objawy takiego stanu mogą być różne, a u osób starszych łatwo je pomylić z symptomami innych chorób. Senior może być apatyczny i senny, chodzić w chwiejny sposób, mieć problemy z pamięcią, apetytem czy samodzielnością.
Rozpoznanie anemii opiera się przede wszystkim na morfologii krwi. Lekarz ocenia między innymi hemoglobinę, hematokryt, liczbę krwinek czerwonych oraz parametry opisujące ich wielkość. Zwykle o niedokrwistości mówi się przy hemoglobinie poniżej 12 g/dl u kobiet i poniżej 13 g/dl u mężczyzn. Ostateczny wynik trzeba jednak skonfrontować z wieloma czynnikami: wiekiem pacjenta, chorobami przewlekłymi, objawami schorzeń oraz całym obrazem badań. Morfologia jedynie wydobywa problem na światło dzienne – aby ustalić jego źródło, potrzebna jest dodatkowa diagnostyka.
Dlaczego anemia u osoby starszej jest szczególnie niebezpieczna?
Rezerwy organizmu seniora są zwykle mniejsze, niż u młodej osoby. Serce, płuca i nerki mogą pracować wolniej i być już obciążone chorobami. Jeśli do tego dochodzi niedokrwistość, narządy dostają mniej tlenu, a ciało próbuje to nadrobić. Serce przyspiesza, oddech staje się płytszy lub częstszy, a zwykłe czynności, jak wejście po schodach czy kąpiel, mogą stać się wyzwaniem.
Warto wiedzieć, że nawet łagodna anemia może mieć daleko idące skutki, zwłaszcza, gdy nie rozpozna się jej w porę i nie rozpocznie leczenia. Jednym z najpoważniejszych zagrożeń jest przeciążenie serca. Gdy krew przenosi mniej tlenu, serce usiłuje pompować ją szybciej i intensywniej, żeby dostarczyć tkankom brakujące substancje odżywcze. U zdrowej osoby taki mechanizm przez jakiś czas może działać bez większych konsekwencji. Jednak u pacjenta z nadciśnieniem, chorobą wieńcową, arytmią albo niewydolnością serca może doprowadzić do wyraźnego pogorszenia stanu zdrowia. Mogą pojawić się kołatania serca, szybka męczliwość, ból albo ucisk w klatce piersiowej, duszność i obrzęki. U części seniorów ciężka anemia może przyczynić się do zaostrzenia niewydolności serca, omdleń, hospitalizacji, a w skrajnych przypadkach do bezpośredniego zagrożenia życia.
Anemia a codzienne życie seniora
Mózg jest bardzo wrażliwy na niedobór tlenu. Dlatego anemia u osoby starszej może objawiać się nie tylko osłabieniem fizycznym, ale także zmianami w zachowaniu i sprawności poznawczej. Senior może mieć większe trudności z koncentracją, wolniej kojarzyć fakty, częściej zapominać, być senny, rozdrażniony albo wycofany. Niekiedy bliscy interpretują to jako początek demencji lub depresję, tymczasem jednym z powodów bywa właśnie niedokrwistość. Przy takich objawach warto sprawdzić poziom witaminy B12 – jej niedobór może prowadzić zarówno do anemii, jak i do problemów neurologicznych. Oprócz pogorszenia pamięci czy zmian nastroju pojawiają się też mrowienia kończyn, zaburzenia czucia czy chwiejność chodu.
A jeśli już przy tym jesteśmy – anemia to częsta przyczyna upadków, złamań czy nawet utraty samodzielności. Dlaczego? Niedotlenienie może powodować zawroty głowy, mroczki przed oczami, osłabienie mięśni i duszność przy wysiłku. Zwiększają one ryzyko zasłabnięć i upadków, które dla osoby starszej nie są drobnym incydentem. Mogą skończyć się poważnymi złamaniami, często oznaczającymi operację, pobyt w szpitalu i długą, mozolną rehabilitację. Podopieczny na jakiś czas pozostaje unieruchomiony, co sprzyja utracie masy mięśniowej i dalszemu spadkowi sprawności. Nieleczona anemia może więc pośrednio odebrać osobie starszej niezależność.
Nieprawidłowe leczenie anemii i jego zagrożenia
Jednym z największych zagrożeń leczenia anemii jest potraktowanie jej jako osobnego, niewielkiego problemu. Tymczasem niedokrwistość często po prostu informuje nas o procesach, które dzieją się głębiej. U seniorów częstą przyczyną niedoboru żelaza jest przewlekła utrata krwi z przewodu pokarmowego. Nierzadko przebiega ona skrycie – bez widocznej krwi w stolcu i silnego bólu brzucha. Przyczyny? Choroba wrzodowa, polipy, hemoroidy, zapalenie jelit, ale też rak jelita grubego lub żołądka. Anemia może też towarzyszyć przewlekłej chorobie nerek, ponieważ uczestniczą one w regulacji produkcji czerwonych krwinek. Niekiedy pojawia się w chorobach zapalnych, reumatoidalnym zapaleniu stawów, przewlekłych infekcjach, chorobach wątroby, zaburzeniach wchłaniania, niedożywieniu oraz chorobach szpiku. U osoby starszej znaczenie mają również leki, na przykład preparaty zwiększające ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego albo leki wpływające na wchłanianie witaminy B12. Leczenie „w ciemno” suplementem z apteki może opóźnić właściwą diagnozę.
Dlaczego samodzielna suplementacja nie wystarczy?
Wiele osób po usłyszeniu słowa „anemia” idzie do apteki, by kupić żelazo. To nie zawsze jest dobra decyzja. Żelazo może być elementem leczenia, ale nie powinno zastępować diagnostyki. Dlaczego? Po pierwsze, nie każda anemia wynika z niedoboru żelaza. Druga kwestia: nadmiar tego pierwiastka może też szkodzić, zwłaszcza jeśli jest stosowany bez kontroli. Po trzecie, jeśli przyczyną jest krwawienie z przewodu pokarmowego, sama suplementacja może chwilowo poprawić wyniki, ale nie usuwa źródła utraty krwi. Dlatego najlepszym wyjściem będzie wizyta u lekarza. Specjalista zleci konieczne badania; zazwyczaj jest to oznaczenie poziomu ferrytyny, żelaza, transferryny, witaminy B12, kwasu foliowego, retikulocytów, CRP, kreatyniny, a także badanie kału na krew utajoną. W zależności od wyników dodaje się do tej puli gastroskopię, kolonoskopię albo konsultację specjalistyczną. Znając przyczynę anemii, można przystąpić do jej leczenia – i jeśli jest to konieczne, wspomóc chorego suplementacją żelaza.
Nieleczona anemia u osoby starszej może skutkować czymś znacznie poważniejszym niż zwykłe zmęczenie. Zwiększa ryzyko upadków, pogarsza pracę serca, a czasami jest pierwszym sygnałem poważnej choroby. Warto więc reagować od razu – najgorsze, co można zrobić, to odkładać badania. Już prosta morfologia krwi uwidoczni problem i wskaże dalszą drogę diagnostyki. Im wcześniej uda się ustalić źródło anemii, tym szybciej można rozpocząć skuteczne leczenie, a senior zachowa lepszą kondycję i samodzielność na dłużej.