Nie ma chyba trudniejszego i bardziej bolesnego doświadczenia, niż opieka paliatywna nad podopiecznym. Osoba, która z upływem czasu staje się nam coraz bliższa, powoli odchodzi – a my musimy na to nieustannie patrzeć. Przed opiekunką paliatywną stoi bardzo trudne zadanie: zapewnić seniorowi godny schyłek życia i jednocześnie powściągnąć własne emocje, które w zupełnie naturalny sposób dochodzą do głosu. Czy jest to w ogóle możliwe? W jaki sposób pogodzić się z nieuchronnym i przywołać na twarz uśmiech, gdy w środku wszystko „krzyczy” z frustracji i niemocy? Jeśli jesteś w tej niełatwej sytuacji, przeczytaj nasz artykuł. Znajdziesz w nim kilka wskazówek, które pomogą Ci radzić sobie na co dzień.
Gdy leczenie zawodzi, czyli opieka paliatywna nad osobą starszą
Czym jest opieka paliatywna? Mówiąc wprost, są to kompleksowe działania mające na celu poprawę jakości życia osób nieuleczalnie chorych. Z takiego wsparcia najczęściej korzystają pacjenci onkologiczni, a także osoby z chorobami neurologicznymi (Alzheimer, Parkinson) oraz z zaawansowaną niewydolnością serca i płuc. Głównym zadaniem opiekuna jest tutaj łagodzenie objawów chorobowych – zwykle silnego, przewlekłego bólu. Opiekun wspiera również seniora, gdy ten odczuwa lęk przed śmiercią i mimo wszystko pomaga mu cieszyć się codziennością. Co to oznacza w praktyce? Opiekunka może:
- dbać o odpowiednie ułożenie ciała podopiecznego, tak, by zmniejszyć ból i pomóc w oddychaniu;
- pomagać lub wyręczać w higienie osobistej;
- zapewniać spokojną, ciepłą, domową atmosferę na co dzień.
Opiekę paliatywną wprowadza się, gdy lekarze orzekną, że dalsze leczenie nie da efektów. Czasami też jego skutki uboczne są na tyle poważne, że lepszym wyjściem wydaje się po prostu skupienie na łagodzeniu bólu i dolegliwości. Nie oznacza to jednak rezygnacji z opieki nad chorym. Wręcz przeciwnie – to moment, w którym troska o pacjenta staje się jeszcze ważniejsza.
Gdzie sprawuje się opiekę paliatywną?
Jeszcze do niedawna w opiece paliatywnej specjalizowały się głównie hospicja stacjonarne oraz oddziały szpitalne. Dziś taki rodzaj opieki może być sprawowany również w domu i wiele rodzin decyduje się właśnie na to rozwiązanie. Dzięki niemu senior może pozostać w znajomym otoczeniu, wśród bliskich osób i przedmiotów, które należą do niego. Obce miejsce może zwiększać lęk i poczucie osamotnienia; we własnym domu podopieczny czuje się spokojnie i pewnie. Warunkiem jest zagwarantowanie mu odpowiedniego poziomu opieki. W tym celu rodzina nie tylko zatrudnia opiekunkę, ale tez pozostaje w stałym kontakcie z zespołem hospicjum domowego. Lekarz regularnie kontroluje stan zdrowia seniora, pielęgniarka wykonuje zabiegi medyczne, a opiekunka pomaga w codziennych czynnościach. Opieka paliatywna w domu to duża odpowiedzialność i często wiąże się z całkowitą reorganizacją życia codziennego. Z tego powodu rodziny osób starszych coraz chętniej zatrudniają wykwalifikowane opiekunki.
Rola opiekunki osoby starszej w opiece paliatywnej
Opiekunka seniora paliatywnego ma przed sobą trudne zadanie. To ona spędza z nim najwięcej czasu, pomaga przy myciu, ubieraniu czy karmieniu, a także wspiera emocjonalnie. Niejednokrotnie to właśnie opiekunce podopieczny zwierza się ze swoich obaw, lęków czy wspomnień. Po całym dniu obowiązków siada ona obok łóżka seniora, trzyma go za rękę i spokojnie z nim rozmawia. Zdarza się, że podopieczny nie ma już siły albo możliwości mówić, ale nadal potrzebuje wsparcia i zrozumienia – może nawet bardziej niż kiedyś. Czasami słowa nie są potrzebne, a obecność i cisza mówią najwięcej.
Wiele opiekunek pracujących w Niemczech zajmuje się seniorami w zaawansowanym stadium choroby. Ich zlecenie ma więc charakter opieki paliatywnej. Oczywiście zakres obowiązków zależy od indywidualnych ustaleń, ale często obejmuje całodobową opiekę nad osobą leżącą. W takim przypadku opiekunka współpracuje z niemieckimi służbami medycznymi.
Psychika opiekunki umierającej osoby
Opieka paliatywna jest dużym obciążeniem psychicznym; jeśli się jej podejmiesz, powinnaś być na to przygotowana. Twój podopieczny może stopniowo tracić siły, przestać mówić czy jeść. Jego stan zdrowia może zmieniać się z dnia na dzień: dziś jeszcze odpowiada na pytania, a jutro nie jest w stanie wymówić słowa. Mogą pojawić się trudności w połykaniu, zaburzenia świadomości czy silny ból. Warto też wiedzieć, że do opieki nad ciężko chorym seniorem potrzeba dużo siły fizycznej. Opiekunka codziennie podnosi podopiecznego, obraca go lub pomaga mu chodzić. To także duże wyzwanie dla Twojej psychiki. Wiele opiekunek w takiej sytuacji doświadcza smutku, frustracji i poczucia bezsilności. Niektóre mimowolnie przywiązują się do seniora, co sprawia, że jego odejście staje się jeszcze trudniejsze.
Podczas opieki nad umierającym seniorem zupełnie naturalne jest skupienie się na jego emocjach. Opiekunka nie powinna jednak zapominać o sobie. Tłumienie swoich odczuć, zwłaszcza tych silnych i trudnych, często prowadzi do przeciążenia psychicznego. Pozwól więc sobie czuć, zamiast udawać, że wszystko jest w porządku. Jeśli nie chcesz obciążać swoim smutkiem podopiecznego, możesz porozmawiać z rodziną, przyjaciółką lub koleżanką po fachu. Zadbaj też o chwilę oddechu: spokojne wypicie kawy, krótki spacer, lektura rozdziału książki. Drobne rytuały pomogą odzyskać poczucie stabilności w chwilach, gdy cały świat zdaje się „sypać”.
Opieka paliatywna: co robić, gdy wydarzy się najgorsze?
Śmierć seniora to moment, na który trudno się przygotować – nawet jeśli na sztelę przyjeżdżasz z pełną świadomością, co może się wydarzyć. W takiej sytuacji warto zachować spokój i działać zgodnie z ustaleniami. Na początku zadzwoń do rodziny oraz do lekarza i powiadom ich o sytuacji. Okaż też należny szacunek zmarłemu: pożegnaj się z nim i zadbaj o jego ciało do czasu przyjazdu służb medycznych.
Zaopiekuj się też sobą i emocjami, które się pojawiają. Jeśli nie jest to konieczne, nie wracaj od razu do obowiązków. Usiądź na chwilę, zatrzymaj się. Pozwól sobie na żal, a jeśli czujesz taką potrzebę, zadzwoń do bliskiej osoby. Gdy już nieco ochłoniesz, skontaktuj się ze swoją agencją i poinformuj koordynatora o tym, co się wydarzyło. Firma z pewnością zapyta, jakie kroki chcesz teraz podjąć. Jeżeli sytuacja Ci na to pozwala, dobrze jest zrobić sobie chwilę przerwy. Odpoczynek, kontakt z bliskimi i aktywność fizyczna mogą pomóc szybciej wrócić do równowagi. A jeżeli czujesz, że potrzebujesz dodatkowego wsparcia, nie bój się porozmawiać z psychologiem. Kilka sesji pomoże Ci zrozumieć swoje emocje i pójść dalej.
Opieka paliatywna to zajęcie, które wymaga wytrzymałości psychicznej, odwagi i dużej dozy wewnętrznego spokoju. Nie jest łatwo patrzeć, jak podopieczny z każdą chwilą zbliża się do końca swojego życia. Serdeczna i empatyczna opieka może jednak mu to życie ułatwić i wnieść nadzieję tam, gdzie nikt się jej już nie spodziewa.