Nadeszła jesień, przynosząc ze sobą złociste krajobrazy, niższe temperatury oraz… epidemię przeziębień. Na pierwszy rzut oka jest to niegroźna infekcja – wystarczy przez kilka dni poleżeć pod ciepłym kocem, a wszystko będzie w porządku. Jednak w przypadku osób starszych nie jest to tak oczywiste. Seniorzy, którzy często cierpią na choroby przewlekłe, mogą przechodzić przeziębienie dużo ciężej, a ewentualne powikłania są poważne. Jak więc uchronić podopiecznego od zachorowania? I co zrobić, gdy już objawy się pojawią? Przekonajmy się.
Czym jest przeziębienie i jakie są jego przyczyny?
Przeziębienie to jedna z najczęstszych infekcji wirusowych, która każdego roku dopada miliony osób. Chorobę wywołują najczęściej rhinowirusy, adenowirusy czy koronawirusy sezonowe. Objawia się katarem, kaszlem, bólem gardła i ogólnym rozbiciem. Po chorobie szybko dochodzi się do siebie, dlatego często mamy tendencję do jej bagatelizowania. Warto pamiętać, że u osób starszych przeziębienie może być poważniejszym wyzwaniem. U młodych osób trwa ono zazwyczaj 7-10 dni, a u seniorów może przeciągać się nawet do dwóch tygodni. Co ważne, objawy przeziębienia u osoby starszej bywają mniej wyraźne – może ona nie mieć gorączki i skarżyć się tylko na lekki katar, a wirus „działa” w najlepsze.
Panuje przekonanie, że przeziębienie jest wywołane zimnem. Nawet sama jego nazwa na to wskazuje. Tymczasem chłód wcale nie odpowiada za zachorowanie – może jedynie osłabiać organizm. Winowajcami sezonowych infekcji są wspomniane wcześniej wirusy. Zimą częściej przebywamy w zamkniętych pomieszczeniach, w których łatwiej o kontakt z osobą kichającą czy kaszlącą. Dodatkowo ogrzewanie wysusza śluzówkę nosa i gardła, przez co wirusy łatwiej wnikają do organizmu.
Okres przejściowy jest zatem szczególnie trudnym czasem dla seniorów. Skoki temperatur i nieodpowiedni ubiór sprawiają, że łatwo o wychłodzenie lub przegrzanie, a to osłabia odporność. Sam układ immunologiczny również nie działa tak sprawnie, jak przed laty. Produkcja przeciwciał spada, reakcja organizmu na wirusa jest wolniejsza, a choroby przewlekłe i stosowane leki dodatkowo obniżają zdolność organizmu do obrony. Wielu seniorów ma też kontakt z wnukami, które przynoszą infekcje z przedszkola lub szkoły.
Objawy i leczenie przeziębienia u seniorów
Typowe objawy przeziębienia to: katar, zatkany nos, drapanie w gardle, kaszel, kichanie, bóle mięśni i głowy, a także spadek apetytu. Senior może nie mieć gorączki, przez co infekcja sprawia wrażenie łagodnej, a jednak osłabia organizm. Częstym problemem jest też wydłużony czas powrotu do zdrowia. Niekiedy przeziębienie przechodzi spokojnie i bez echa, ale istnieją sygnały, których opiekunka nie powinna lekceważyć. Należą do nich: duszność, ból w klatce piersiowej, uporczywy kaszel z gęstą wydzieliną, wysoka gorączka, narastające osłabienie czy splątanie. Jeśli senior przestaje pić i jeść albo pojawiają się objawy odwodnienia, konieczna jest pilna wizyta lekarska.
A skoro już jesteśmy przy tym temacie – jak leczyć przeziębienie? Czy zawsze trzeba iść do lekarza? Niekoniecznie. W przypadku łagodnych objawów wystarczy leczenie domowe. Zachęć seniora do odpoczynku i picia dużej ilości płynów. Ulgę w bólu gardła przyniesie płukanie roztworem soli lub szałwią, na katar pomogą inhalacje z soli fizjologicznej, a organizm wzmocnią ciepłe, pożywne zupy. Dodatek miodu do herbaty pomoże złagodzić kaszel. Dbaj, by powietrze w pokoju podopiecznego było świeże i nawilżone. Po konsultacji z pielęgniarką lub rodziną można podać paracetamol lub ibuprofen na gorączkę oraz krople do nosa na katar. Tych ostatnich lepiej jednak nie stosować zbyt długo, gdyż mogą nasilić katar na skutek tzw. nieżytu polekowego. Jeżeli objawy nie ustępują po 10 dniach albo są wyjątkowo ciężkie, zadzwoń do lekarza.
Czy na przeziębienie stosuje się antybiotyki? Odpowiedź brzmi – nie! Antybiotyki działają na bakterie, a za przeziębienie odpowiedzialne są wirusy. Podawanie antybiotyków „na wszelki wypadek” nie przyspieszy powrotu do zdrowia, a wręcz może zaszkodzić. Lista możliwych skutków ubocznych to tylko początek problemów. Częste stosowanie antybiotyków zwiększa ryzyko wystąpienia antybiotykoodporności. A to oznacza, że gdy antybiotyk naprawdę będzie potrzebny, po prostu nie zadziała. Podaje się go więc tylko w przypadku powikłań bakteryjnych i tylko na wyraźne wskazanie lekarza.
Jak zadbać o przeziębionego seniora?
Jeśli podopieczny złapał już przeziębienie, warto o niego szczególnie zadbać. Zmień nieco rytm jego dnia: wprowadź krótkie drzemki, zachęć do odpoczynku i ograniczania wysiłku. Zrezygnujcie też z wychodzenia na zewnątrz, zwłaszcza gdy senior jest osłabiony. Przygotowuj mu pożywne, ciepłe, lekkostrawne posiłki: zupy warzywne, rosół, owsiankę, a na deser jogurt naturalny i owoce. Zachęcaj podopiecznego do picia wody, herbat ziołowych i rozcieńczonych soków. Temperatura w pokoju niech będzie umiarkowana; unikaj zbytniego przegrzewania pomieszczeń, ale nie dopuść też do wychłodzenia. Wietrz kilka razy dziennie, prosząc wcześniej seniora, by przeniósł się na chwilę do innego pokoju. Miej pod ręką zapas chusteczek higienicznych, termometr, sól fizjologiczną do nosa i pulsoksymetr. Dzięki temu będziesz mogła spokojnie monitorować przebieg infekcji. Jeżeli podopieczny przyjmuje dużą ilość leków, upewnij się, że nie wejdą one w interakcję z żadnym preparatem na przeziębienie. U osób z cukrzycą warto częściej kontrolować glikemię, a w POChP – położyć w widocznym miejscu inhalator i pilnować, by senior prawidłowo go używał.
Przeziębienie – codzienna profilaktyka
W myśl zasady – lepiej zapobiegać, niż leczyć – walkę z przeziębieniem warto rozpocząć jeszcze zanim senior zachoruje. Skupmy się zatem na profilaktyce, którą będzie przede wszystkim higiena: częste mycie rąk, wietrzenie mieszkania i ograniczenie kontaktu z osobami chorymi. Równie istotny jest sen, aktywność na świeżym powietrzu i dieta obfitująca w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz odpowiednią ilość białka. Ważną rolę odgrywają też szczepienia przeciw grypie, pneumokokom czy RSV. W walce z wirusami pomaga też odpowiednie ubranie. Najlepsza zasada to ubieranie seniora „na cebulkę”, czyli w kilka cienkich warstw, które łatwo zdjąć albo założyć. Doskonale sprawdzi się bielizna termiczna, sweter lub polar oraz kurtka przeciwdeszczowa. W chłodniejsze dni nie zapominajcie o czapce, szaliku i wygodnych, nieprzemakalnych butach. Warto też pamiętać o rękawiczkach i o tym, by po powrocie do domu od razu umyć ręce.
Przeziębienie u seniora to coś więcej niż tylko niewinny katar. Drobna infekcja szybko może rozwinąć się w poważniejszą chorobę. Dlatego tak ważne jest, by czujnie obserwować objawy, a jeśli podopieczny jest „niewyraźny”, zastosować domowe metody leczenia. A jeśli chcesz zapobiec nawrotom infekcji, postaw na codzienną profilaktykę. O odporność warto dbać cały rok – Dzięki temu senior będzie mógł cieszyć się zdrowiem także jesienią i zimą.