Jedną z dolegliwości, które skutecznie utrudniają codzienne życie osób starszych, jest reumatyzm. Choroba ta nie tylko powoduje ból i ograniczenia ruchowe, lecz także wpływa na samopoczucie, nastrój i funkcjonowanie podopiecznego. Opiekunka seniora z reumatyzmem dobrze wie, że niemal każdy dzień wygląda inaczej, a drobne zmiany pogody potrafią całkowicie zmienić stan seniora. Warto więc zrozumieć, czym jest reumatyzm, jak się objawia i – przede wszystkim – jak mądrze wspierać chorego, aby czuł się bezpiecznie, komfortowo i był jak najbardziej samodzielny.
Przyczyny, objawy i leczenie reumatyzmu
Choć słowo „reumatyzm” kojarzy się głównie z bólami stawów, nie ogranicza się jedynie do tego objawu. Choroba obejmuje kilkaset różnych schorzeń atakujących stawy, kości, mięśnie i tkankę łączną. U osób starszych najczęściej występuje reumatoidalne zapalenie stawów, choroba zwyrodnieniowa, dna moczanowa czy zapalenia okołostawowe. Wszystkie te schorzenia powodują ból, sztywność i stopniowe ograniczenie sprawności. Z wiekiem chrząstka stawowa regeneruje się wolniej, mięśnie słabną, a odporność funkcjonuje inaczej niż w młodości. Nic więc dziwnego, że reumatyzm potrafi postępować, jeśli nie jest odpowiednio leczony i kontrolowany.
Skąd się bierze reumatyzm u seniora? Przyczyn może być wiele – od genetyki, poprzez zaburzenia immunologiczne, aż po styl życia. Wieloletnie przeciążenia stawów, praca fizyczna, brak regularnej aktywności czy nadwaga mogą latami osłabiać układ ruchu. Ważnym czynnikiem jest także wiek. U osób starszych tkanki stają się mniej elastyczne, gorzej ukrwione i bardziej podatne na mikrourazy. Do tego często dochodzą choroby współistniejące, które negatywnie wpływają na krążenie lub wywołują przewlekłe stany zapalne. Reumatyzm nie pojawia się więc nagle; zwykle jest efektem długotrwałych zmian w organizmie, które w pewnym momencie zaczynają mocniej o sobie przypominać.
Symptomy, na które opiekunka powinna zwrócić uwagę
W opiece nad seniorem z reumatyzmem ważna jest czujność i codzienna obserwacja chorego. Najbardziej charakterystyczny objaw, który powinien zaalarmować opiekunkę, to poranna sztywność. Senior potrzebuje czasu, aby „rozruszać” stawy, często skarży się na trudności z wstawaniem czy poruszaniem palcami. Następnie pojawiają się bóle o różnym nasileniu, obrzęki, zaczerwienienie, a w bardziej zaawansowanych przypadkach – deformacje stawów. Z biegiem czasu do objawów mogą dołączyć problemy z chodzeniem, utrzymaniem równowagi i wykonywaniem precyzyjnych ruchów dłonią. Osoba starsza ma trudności z wykonaniem precyzyjnych czynności, jak nalanie wody do szklanki czy zapięcie guzika koszuli. Przewlekły ból odbija się też na psychice, dlatego senior może być zmęczony, przygnębiony i zniechęcony.
Reumatyzm u seniora: leczenie i profilaktyka
Leczenie reumatyzmu jest wieloetapowe, a jego podstawa to regularność. Lekarze najczęściej przepisują leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, które łagodzą objawy i pozwalają seniorowi normalnie funkcjonować. W przypadku chorób autoimmunologicznych wprowadza się także leki modyfikujące ich przebieg. Jako opiekunka nie musisz znać dokładnych nazw lekarstw, ale warto wzrokowo kojarzyć ich opakowania, wiedzieć, kiedy senior ma je przyjąć, jak działają i czy powodują skutki uboczne. Bądź wyczulona zwłaszcza na zawroty głowy albo problemy żołądkowe.
Ogromną rolę w leczeniu reumatyzmu odgrywa rehabilitacja. Fizjoterapeuta dobiera ćwiczenia dopasowane do stanu zdrowia seniora, a opiekunka ma za zadanie pilnować, aby były wykonywane regularnie i w komfortowych warunkach. Bardzo pomocne są również zabiegi takie jak krioterapia, magnetoterapia czy laseroterapia.
Choć chorób reumatycznych nie da się całkowicie wyleczyć, można znacząco spowolnić ich rozwój. Najważniejszy jest ruch – niekoniecznie intensywny, lecz raczej regularny i dostosowany do możliwości chorego. Nawet krótki, codzienny spacer może znacznie poprawić samopoczucie osoby starszej. Nie bez znaczenia jest odpowiednie nawodnienie, a także dieta bogata w wapń, witaminę D, omega-3 i antyoksydanty. Warto, by senior dbał o prawidłową masę ciała, unikał przeciążeń i przebywania zbyt długo w jednej pozycji. Jeśli wiesz, że podopieczny lubi siedzieć w fotelu przez większość dnia, zachęć go, by robił krótkie przerwy na rozprostowanie nóg.
Opieka nad podopiecznym z reumatyzmem
Reumatyzm bywa nieprzewidywalny, a ból potrafi wpływać na nastrój i zachowanie. Chory może być drażliwy, zniechęcony, przepraszać za swoją niedyspozycję lub przeciwnie – reagować irytacją, gdy coś mu nie wychodzi. Równie trudna jest niepewność związana z objawami; każdy symptom napawa niepokojem. Opiekunka wie bowiem, że obrzęk jednego stawu, nagła gorączka czy czerwone, bolesne miejsce wymagają szybkiej reakcji, a czasem kontaktu z lekarzem. Opieka nad chorym wymaga więc cierpliwości, empatii i elastyczności. Zdarza się, że trzeba zmienić plan dnia, dostosować aktywność lub zrezygnować z zaplanowanych czynności.
Poranek warto zacząć od spokojnej rozmowy i oceny samopoczucia. Zapytaj seniora, czy ból jest większy niż zwykle, czy stawy są bardziej sztywne, czy czuje osłabienie. Określ, jakiej pomocy potrzebuje przy porannej toalecie. Niekiedy wystarczy asysta, a innym razem potrzeba większego wsparcia, zwłaszcza gdy stawy rąk są bardzo obolałe. Przygotowując seniorowi ubrania, wybieraj te na zamek lub o luźnych fasonach.
W ciągu dnia dbaj o aktywizację podopiecznego. Pomagaj mu wykonywać zalecone ćwiczenia, zachęcaj do spacerów i ruchu. Obserwuj, czy senior nie potrzebuje Twojej pomocy przy precyzyjnych czynnościach. Być może będziesz musiała za niego otworzyć butelkę z wodą, zapalić światło czy nawet nacisnąć klamkę u drzwi. Pomagaj mu, ale nie wyręczaj – wręcz przeciwnie, zachęcaj do samodzielnego próbowania. Dzięki temu senior będzie czuł, że nadal ma kontrolę nad własnym życiem.
Ułatwienia dla chorego na reumatyzm
Senior chory na reumatyzm może mieć trudności z funkcjonowaniem nawet we własnym, dobrze znanym domu. Kluczem do sukcesu jest więc dostosowanie otoczenia do jego zmienionych potrzeb. Doskonale sprawdzi się tutaj specjalistyczny sprzęt: balkoniki, laski, podwyższenie na sedes, uchwyty w łazience i maty antypoślizgowe. Pozwoli on podopiecznemu być bardziej samodzielnym i jednocześnie bezpiecznym. Warto też wspomnieć o ergonomicznych meblach, jak na przykład fotel z wyższym siedziskiem czy regulowane łóżko, które ułatwiają wstawanie. W kuchni natomiast przydadzą się otwieracze do słoików, lekkie naczynia oraz stabilne i wygodne sztućce.
Jeśli jest taka możliwość, porozmawiaj z rodziną seniora o profesjonalnej rehabilitacji. Regularne ćwiczenia nie tylko wzmocnią jego mięśnie i poprawią mobilność, ale także odciążą Ciebie – „rozruszany” podopieczny będzie lepiej funkcjonował. Dobrze jest też zadbać o to, by osoba starsza prowadziła zdrowy tryb życia. Stałe pory posiłków, odpowiednia ilość snu, kontakt z bliskimi i aktywizacja umysłowa wzmacniają nie tylko ciało, ale i psychikę. A z seniorem w dobrym nastroju o wiele łatwiej jest pracować.